وَ هُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ و اوست آن خداوندى كه مىخواباند شما را و متوفى مىگرداند بِاللَّيْلِ به شب توفى فرا گرفتن چيزيست به تمام لا جرم اينجا استعاره كرد توفى را از مرگ براى خواب چه ميان ايشان مشاركتست در زوال احساس و تميز و امتناع بدن از عمل و سر النوم اخو الموت اشارت بدين است وَ يَعْلَمُ و مىداند خداى ما جَرَحْتُمْ آنچه كسب كنيد بِالنَّهارِ و روز ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ پس برانگيزاند شما را از خواب فِيهِ در روز اطلاق بعث بر يقظه براى ترشيح‌ست در توفى لِيُقْضى أَجَلٌ مُسَمًّى تا تمام كرده شود اجل نام برده يعنى مرگ برسد ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ پس بسوى اوست بازگشت شما از مرگ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ پس خبر كند شما را در قيامت بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ به‌آنچه بوديد كه عمل مىكرديد و خبر كردن به‌آنكه جزا دهد بر كردارهاى شما وَ هُوَ الْقاهِرُ و اوست غالب فَوْقَ عِبادِهِ بر بندگان خود وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ و مىفرستد بر شما حَفَظَةً فرشتگان كه نگاهبانند مر اعمال شما را يعنى مىنويسند عملها را تا روز قيامت على رءوس الاشهاد بخوانند پس حكمت در ارسال حفظه آن است كه بنده از فضيحت روز رستخيز انديشه نموده بر ارتكاب معاصى دليرى نه‌كند و از هيبت خطاب اقرا كتابك عمل خير بجا آورد كه در وقت نامه خواندن خجل و شرمنده نگردد نظم نينديشى از ان روز كه در وى * جگرها خون و دلها ريش بينى دهندت نامه اعمال و گويند * بخوان تا كردهاى خويش بينى مكن بدور كنى بارى در ان كوش * كه اندر نامه نيكى بيش بينى و اين كرام كاتبين مشرف حال بندگان خواهند بود حَتَّى إِذا جاءَ تا وقتى كه بيايد أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ به يكى از شما مرگ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا جان او را بردارند فرشتگان ما يعنى ملك‌الموت و اعوان او كه چهارده فرشته‌اند هفت از ايشان ملائكه رحمت است و هفت ديگر از ايشان ملائكه عذاب چون ملك‌الموت روح مؤمن قبض كند به فرشتگان رحمت بسپارد و چون جان كافر بردارد به ملائكه عذاب دهد وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ و ايشان يعنى فرشتگان تقصير نمىكنند در قيض ارواح تاخير نمىنمايند چون وقت رسد ثُمَّ رُدُّوا پس بازگردانيده شوند مردمان بعد از موت إِلَى اللَّهِ به حكم و جزاى خداى مَوْلاهُمُ الْحَقِّ آنكه خداوند ايشانست حق يعنى درستكار و راست‌گو أَلا لَهُ الْحُكْمُ بدانيد كه مر او راست حكم در ان روز كه هيچ حاكمى را مجال حكم نباشد وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ و اوست شتاب‌كننده‌ترين حساب‌كنندگان گفته‌اند كه حق سبحانه به مقدار دوشيدن گوسفندى شمار همه مكلفان خواهد كرد با وجود كثرت عدد جن و انس و بسيارى اعمال ايشان و اين دليل كمال قدرت است قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ بگو كيست كه مىرهاند شما را مِنْ ظُلُماتِ الْبَرِّ از تاريكيهاى بيابان يعنى ظلمت ليل و بخار و غبار وَ الْبَحْرِ و از ظلمات دريا كه تيرگى شب و سحاب و بخار است مراد درماندگى و سختى دشتها و كشتيهاست تَدْعُونَهُ مىخوانيد نجات‌دهنده خود را تَضَرُّعاً از روى زارى به آشكارا وَ خُفْيَةً و به پنهانى لَئِنْ أَنْجانا و مىگوئيد اگر نجات دهد خدا ما را مِنْ هذِهِ ازين شدّت و محنت لَنَكُونَنَّ هر آئينه باشيم ما مِنَ الشَّاكِرِينَ از شكرگويندگان بر نعمت نجات .